Warning: gethostbyaddr() [function.gethostbyaddr]: Address is not a valid IPv4 or IPv6 address in /mazury/budry/stat/inc/statystyka.php on line 98 www.budry.pl
Obszar gminy
Budry obejmuje 175 km2. 21 % obszaru stanowią lasy zasobne w
zwierzynę łowną i runo leśne. Pozostałą część stanowią użytki
zielone i rolne. Dzięki naturalności i czystości środowiska
gniazduje tu ponad 90 par bocianów, orliki, bociany czarne.
Jest to jedno z największych w Europie siedlisk bocianów.
Przez gminę przepływają
rzeki: Węgorapa i Gołdapka, które są nie tylko szlakami kajakowymi,
ale również ostoją bobrów. Wśród malowniczych łąk i mało znanych
ostępów leśnych biegną szlaki rowerowe i piesze. Z zabytków
i ciekawych miejsc warte obejrzenia są kościoły w Dąbrówce Nowej,
Budrach i Olszewie, pałac w Więckach i neoklasycystyczny pałac
w Dąbrówce Nowej.
W miejscowości Popioły znajduje się młyn będący zabytkiem. We
wsi Zabrost Wielki można zobaczyć przykłady architektury nawiązującej
do tradycji mazurskich. Przez teren gminy corocznie przechodzi
Pielgrzymka Ostrobramska, uczestnikom której mieszkańcy oferują
mały poczęstunek.
Budry
- wieś gminna leży w odległości 13 km od Węgorzewa w kierunku płn
- wsch w pobliżu rzeki Gołdapa i rozciągających się za nią dużych
kompleksów leśnych, ciągnących się aż do granicy z obwodem kaliningradzkim.
Gmina Budry położona jest w północno-wschodniej części województwa
Warmińsko-Mazurskiego (w północno-zachodniej dawnego województwa suwalskiego)
Przez gminę przebiega droga wojewódzka nr 650 Węgorzewo -
Banie Mazurskie - Gołdap.
Podstawowe dane liczbowe:
powierzchnia gminy - 175 km2
liczba sołectw - 15, miejscowości - 30
liczba mieszkańców - 3500
gęstość zaludnienia 19/1 km2
użytki rolne : - 12292 ha; (grunty orne - 7785 ha, łąki 2261 ha, pastwiska
- 225 ha, sady - 21 ha, lasy - 3519 ha)
tereny chronione - obszary chronionego krajobrazu - 8800 ha
liczba pomników przyrody - 18 szt. (25.05.99)
Gmina Budry należy do najchłodniejszych obszarów Niżu Polskiego. W
podziale Polski na regiony klimatyczne wg Romera należy do regionu
pojeziernego, a w podziale na dzielnice rolniczo - klimatyczne wg
Gumińskiego należy do dzielnicy Mazurskiej.
Część południowo - wschodnia jest zupełnie inna pod względem klimatu
lokalnego od pozostałego terenu. Czynnikami ustalającymi ten klimat
jest duży kompleks leśny wraz z otaczającymi użytkami zielonymi. Obszar
ten cechuje się niższymi temperaturami, mniejszymi jej wahaniami oraz
częstym występowaniem mgieł i jej porannych oparów. Obszary torfowiskowe
- bagienne sprzyjają rozwojowi mikroorganizmów i uciążliwych dla człowieka
owadów. Wpływ obszaru leśnego na mikroklimat to zmniejszenie prędkości
wiatrów i osłabienie wymiany turbulencyjnej, jak również odnawianie
zasobów tlenu atmosferycznego.
Średnia liczba dni bez przymrozków wynosi 161, a liczba dni wegetacji
194 i rozpoczyna się w drugiej dekadzie kwietnia a kończy w końcu
października.
Wśród siedlisk leśnych dominującą pozycję zajmują wilgotne, podmokłe
i fragmentami bagienne, zajmujące ponad 40% powierzchni leśnej. Największy
kompleks leśny to kompleks Skalisko o powierzchni około 6000 ha, przy
czym gmina obejmuje około 50%. Pozostałe lasy zajmują mniejsze kompleksy,
nie przekraczające 450 ha: Olszewo, Ołownik.
Wśród głównych komponentów lasotwórczych pozycję dominującą zajmuje
świerk (28%), sosna (26%), w dalszej kolejności - brzoza, olsza, wierzba
i jesion.
Pod względem fizyczno - geograficznym obszar gminy należy w większości
do jednostki naturalnej, zwanej "Doliną Węgorapy"
Pod względem ukształtowania część południowo - wschodnia jest odmienna
od pozostałego terenu.
Rejon północno - wschodni, mniej więcej na północ od rzeki Gołdapy,
ma charakter równinny, położony na wysokości 90-105 mnpm. Stąd zarówno
w kieruku południowym jak i zachodnim teren się wznosi. Na północny
zachód i południe powierzchnia terenu ma charakter falisty, a nawet
pagórkowaty, osiągając:
- na północy - 160, l m n.p.m. (Szubienica)
- na południu 175 m n.p.m. (Brzozowska Góra).
W większości krajobraz ma charakter morenowy falisty, a na pograniczach
stopień dynamiki rzeźby się zwiększa.
Najbardziej zróżnicowany teren występuje na południe od wsi Więcki
i Piłaki Małe.
Pod względem geomorfologicznym występują dwie formy:
- wysoczyzna moreny dennej
- równina pojezierna
Dominującą jednostką jest wysoczyzna morenowa, która obejmuje południową
i zachodnią część gminy, zbudowana głównie z glin zwałowych. Na zachodzie
i południu występują wzgórza czołowo-morenowe o budowie bardzo zróżnicowanej.
Równina pojezierna stanowi północno-wschodnią część gminy. Są to tereny
położone na północ od rzeki Gołdapy. Miąższość utworów czwartorzędowych
wynosi 200-250 m.
Na terenie gminy główne wody tworzą:
-rzeki częściowo uregulowane, wyposażone w budowle hydrotechniczne
do sterowania przepływem i gospodarowania wodą - Gołdapa i Węgorapa
- cieki naturalne stanowiące dopływy Węgorapy i Gołdapy nie wyposażone
w urządzenia piętrzące:
- kanały, z których główny to Kanał Brożajski, pełniący funkcję kanału
ulgi dla piętrzenia i regulowania stosunków wodnych na użytkach rolnych
- bezodpływowe oczka wodne będącym naturalnym obrazem przestrzeni
krajobrazowej, odgrywające również istotną rolę w retencjonowaniu
wód w zlewni
- mokradła śródpolne w kotlinach bezodpływowych o znacznej użytecznej
pojemności retencyjnej
- starorzecza powstałe w wyniku regulacji koryt rzek Węgorapy i Gołdapy
oraz rozległe tereny położone w ich dolinach
Na odcinku od granicy z gminą Węgorzewo do ujścia Gołdapy dolina Węgorapy
jest wąska, koryto rzeki jest wcięte i meandrujące. Za połączeniem
z Gołdapą, Węgorapa na całej długości płynie w szerokiej zatorfionej
dolinie. Bieg jej poprzednio kręty, został po uregulowaniu wyprostowany,
a spadek zredukowany budowlami piętrzącymi. Pozostały liczne starorzecza,
a dolina jest pocięta rowami rozprowadzającymi wodę. Podobny widok
przedstawia dolina Gołdapy od Kanału Brożajskiego do ujścia. Zlewnia
kanałów: Brożajskiego, Dopływowego i Minockiego jest w głównej części
zalesiona.
Na pozostałym obszarze dominuje teren pagórkowaty z licznymi zagłębieniami
bezodpływowymi i obniżeniami suchymi lub podmokłymi (mokradła, torfowiska,
oczka wodne) - deniwelacje rzędu 30-50 m.
Węgorapa jest główną rzeką gminy, a zarazem jednym z głównych dopływów
Pregoły (po Łynie). Źródłem Węgorapy jest północny kompleks Wielkich
Jezior Mazurskich - wypływa ona z Jeziora Mamry w rejonie Węgorzewa.
W miejscowości Czerniachowsk uchodzi do Pregoły (rejon Kaliningradzki),
dając połączenie z Morzem Bałtyckim.
Całkowita długość Węgorapy wynosi 139,9 km, z czego na terenie Polski
43,9 km, rzeka przekracza granicę w 96 km (kilometraż jest liczony
od jej ujścia do Pregoły). W obrębie gminy Budry Węgorapa ma długość
25 km. W 114,3 km do Węgorapy wpada Gołdapa. Dorzecze Węgorapy w Polsce
wynosi 1511,8 km2.
Rzeka Gołdapa to prawy dopływ Węgorapy o długości całkowitej 89 km
i dorzeczu 670 km2 Na terenie gminy Budry odcinek o długości 16,7
km stanowi dolny odcinek rzeki od Kanału Brożajskiego do ujścia do
Węgorapy. Koryto rzeki na znamienitej długości jest przekształcone
melioracyjnie (bieg wyprostowany, ogroblowania, jazy piętrzące), którego
celem jest wykorzystanie przepływu rzeki do nawodnień użytków zielonych
w jej dolinie.
Kanał Brożajski jest sztucznym połączeniem o długości 7,56 km Węgorapy
i Gołdapy. Bierze swój początek w 16,7 km rzeki (WG jaz Miczuły) i
łączy się z Węgorapa w 98,2 km w miejscowości Brożajcie. Spadek kanału
zredukowany jest na pięciu stopniach wyposażonych w ujęcia upustowe
i spiętrzające. Służy do przeprowadzania wielkich wód latem - koryto
ma przepustowość 25 m/sek. Wzdłuż kanału biegnie granica gmin Budry
i Banie Mazurskie.
Występują tu doprowadzalniki, prowadzące wodę z ujęć przy jazach na
kwatery nawadniane oraz rowy odwadniające. Doprowadzalnik Kanał Dopływowy
zasilający znaczny kompleks (150 ha) użytków z ujęcia na Kanale Brożajskim
(jaz "Polski") łączy się następnie z kanałem Minockim i
wpada do Węgorapy przy jazie "Dąbrówka Nowa".
Opisana powyżej zabudowa trwała wiele lat, pochłonęła wiele sił i
środków w celu dostosowania przepływu wód do potrzeb gospodarczych
oraz ochrony przeciwpowodziowej przyległych terenów.
Na Węgorapie w obrębie gminy Budry istnieje jedna elektrownia wodna
w Ołowniku. Zarówno jaz jak i elektrownia zostały wybudowane przed
1939 r. Właścicielem było Państwowe Gospodarstwo Rolne a użytkownikiem
Zakłady Energetyczne w Olsztynie, później w Białymstoku. Produkowała
ona energię elektryczną do sieci ogólnokrajowej lub zasilała gospodarstwo,
w zależności od potrzeb. Od kilku lat właścicielem jest osoba prywatna,
a sam obiekt został wyłączony z użytkowania.
Brak jezior i zbiorników wodnych - wbrew pozorom - nie dyskwalifikuje
wód powierzchniowych w zakresie rozwoju turystyki wodnej. Rzeka Węgorapa
i Gołdapa oraz Kanał Brożajski stanowią atrakcyjne wodne szlaki turystyczne
dla spływów kajakowych, wędkarstwa i rekreacji pod warunkiem odpowiedniego
ich zagospodarowania. Doskonałym miejscem na stanicę wodną wydaje
się być budynek po b. elektrowni wodnej w Ołowniku, położonym w połowie
trasy wodnej Węgorzewo - granica państwa, oraz w miejscowości Mieduniszki,
gdzie łączą się dwa szlaki: Goładpa-Kanał Brożajski i Węgorapy.
Zachodnia część gminy (dolina Węgorapy) leży w obrębie obszaru chronionego
krajobrazu.
Dla zachowania wartości przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych
wprowadzono m.in. zakazy:
- wznoszenia wszelkich obiektów budowlanych, których forma jest obca
architekturze regionalnej
- tworzenia nowej kolonijnej zabudowy zagrodowej w odległości nie
mniejszej niż 200 m od brzegów wód
- realizacji nowych budynków gospodarczych w odległości mniejszej
niż 200 m od wód
- agrolotniczego stosowania środków ochrony roślin i nawozów
- wyrębu zadrzewień z wyjątkiem uzasadnionych przypadków
- niszczenia linii brzegowej
W pobliżu gminy Budry jest wiele wyjątkowych i ciekawych miejsc. Samochodem
można wybrać się do Świętej Lipki znanego ośrodka kultu maryjnego,
by obejrzeć najpiękniejszy na Warmii i Mazurach kościół barokowy z
ruchomymi figurkami w organach i klasztor jezuitów. Ośrodek powstał
w miejscu związanym z cudowną figurką Matki Boskiej (po drodze warto
zwiedzić zamek krzyżacki i kościół św. Jerzego w Kętrzynie), do byłej
kwatery Hitlera "wilczy Szaniec" w Gierłoży. Na tych terenach
była również kwatera Himmlera w Pozezdrzu i kwatera główna wojsk Wermachtu
w Mamerkach za Przystanią najlepiej zachowana, bo Niemcy wycofując
się nie zdążyli wysadzić bunkrów,
do Puszczy Boreckiej, gdzie zachowały się pierwotne obszary leśne.
W okolicach jeż. Łękuk jest najczystsze w Polsce powietrze, dlatego
zlokalizowano tam stację monitoringu zanieczyszczeń atmosfery działającą
w ramach międzynarodowego programu. Dawniej w puszczy był Ośrodek
Hodowli Rzadkich Zwierząt, obecnie w rezerwacie żyje na wolności około
60 żubrów. Zwiedzanie rezerwatu możliwe jest po załatwieniu formalności
w nadleśnictwie Borki w Kruklankach,
wokół jeż. Mamry przez Ogonki, Sztynort i Przystań. Pałac w Sztynorcie
od XVI w. do 1945. był siedzibą hrabiowskiego rodu Lehndorffów. W
parku i okolicach rośnie prawie 160 dębów, tworząc jedno z największych
skupisk w Polsce. Najstarsze z nich były sadzone ok. 1600 r. Na uwagę
zasługuje też kaplica z cmentarzem rodowym położona na półwyspie między
jeziorami Sztynorckim i Łabab, do miejscowości Rapa, by obejrzeć
rzadką w Polsce budowlę piramidę. Wybudował ją na początku XIX w.
hrabia Ferenheid jako grobowiec rodzinny. Podobno promieniowanie energii
geomantycznej jest w tym miejscu wyjątkowo silne i działa dodatnio
na organizm ludzki.
We wrześniu Mazury roztaczają swoje najwspanialsze uroki. Jest jeszcze
ciepło, w lasach dużo grzybów, dobrze biorą ryby. W czystym powietrzu
widok ze wzgórz rozciąga się na kilkanaście kilometrów. Lasy powoli
zmieniają kolory na pomarańczowy, czerwony i złoty, kontrastujące
z ciemną zielenią sosen, świerków; a wszystko to na tle błękitnego
nieba zlewającego się z równie błękitnymi jeziorami. Wiele osób poznało
już przyjemność spacerowania w tak kolorowej scenerii. Wędkarze wypływają
na spokojne o tej porze Mamry, myśliwi oglądają wschody słońca czekając
na zwierzynę i nierzadko spotykając nimfy leśne W tym okresie łatwiej
znaleźć miejsca (po niższej cenie) w pensjonatach, ośrodkach wczasowych.
Zimą, gdy jeziora już zamarzną i lód jest tak mocny, że jeżdżą po
nim samochody, można przeżyć jeszcze jedną emocjonującą przygodę
przejść pieszo lub na nartach przez Mamry. Na tej rozległej, białej
płaszczyźnie widać dziesiątki sylwetek zapaleńców wędkowania spod
lodu, łyżwiarzy i bojerowców. Można sobie zorganizować kulig, by przez
bajkowy las dojechać do polany, gdzie przy ognisku wspaniale smakuje
bigos i pieczone kiełbaski. Na rzece Węgorapie, na niezamarzających
odcinkach rzeki, zimują setki łabędzi, gęsi i łysek. Jest to okazja
do zrobienia wspaniałych zdjęć. Wieczór przy kominku, padający za
oknem śnieg i cisza stojąca w czystym, mroźnym powietrzu będą się
wszystkim kojarzyć z Mazurami.
